Sześć rodzajów halucynacji, których możesz doświadczyć

Omamy i halucynacje fascynują ludzi od zarania dziejów. Najczęściej opisywane są omamy wzrokowe, bo najłatwiej je przedstawić słowami. W rzeczywistości jednak każdy zmysł może ulec zniekształceniu, a doznania często nakładają się na siebie, tworząc potężne, niewytłumaczalne przeżycia. Choć większości osób halucynacje kojarzą się głównie z działaniem substancji psychoaktywnych, w rzeczywistości są one także częstym objawem wielu różnych schorzeń. Poniżej znajdziesz przegląd najczęstszych przyczyn oraz rodzajów halucynacji.

Czym są halucynacje?

Halucynacje mogą być zarówno zachwycające, jak i przerażające — a czasem jedno i drugie naraz. Gdy większość osób słyszy słowo „halucynacje”, ma przed oczami dziwne obrazy i absurdalne, dezorientujące przeżycia. W rzeczywistości halucynacje mogą dotyczyć wszystkich zmysłów i przybierać formę tak subtelną jak ciche buczenie w uchu albo tak poruszającą jak doświadczenie poza ciałem.

Dlaczego pojawiają się halucynacje?

Skoro czytasz ten tekst na stronie Zamnesia, prawdopodobnie kojarzysz halucynacje głównie z działaniem substancji – przede wszystkim psychodelików. Tymczasem odpowiadają one jedynie za niewielką część wszystkich halucynacji, jakich doświadczają ludzie. O ile niektórzy sięgają po substancje właśnie po to, by wywołać halucynacje, o tyle wielu innych zmaga się z nimi bez żadnego wpływu z własnej strony – a one potrafią całkowicie zdominować ich życie. Poniżej omawiamy kilka przyczyn halucynacji.

Stan chorobowy

Istnieje wiele schorzeń, które mogą prowadzić do występowania halucynacji. Najczęściej kojarzona jest z nimi schizofrenia, w której dominują halucynacje słuchowe, na przykład słyszenie głosów. Choć takie doznania często wzmacniają urojenia, warto wyraźnie oddzielić jedno od drugiego. Halucynacje są zjawiskiem sensorycznym, natomiast urojenia dotyczą systemu przekonań.

Również inne zaburzenia psychiczne, takie jak choroba afektywna dwubiegunowa, mogą powodować zarówno halucynacje, jak i urojenia. Nie ogranicza się to jednak wyłącznie do psychiatrii. Bardziej powszechne problemy, jak migrena czy deprywacja snu, także mogą wywoływać omamy, w tym halucynacje słuchowe.

Choroby i infekcje

Halucynacje mogą być również wywołane przez niektóre infekcje i choroby. Gdy organizm jest przez nie wyniszczany, łatwiej dochodzi do delirium. Na przykład osoby znajdujące się w stanie agonalnym często zaczynają doświadczać halucynacji. Najprawdopodobniej mechanizmy stojące za takimi wizjami są zbliżone do tych wywołanych długotrwałym brakiem snu. Wraz ze słabnięciem ciała i umysłu percepcja zmysłowa zaczyna się zaburzać i mieszać.

Narkotyki

Każdy wie, że narkotyki mogą wywoływać halucynacje. Substancje, które robią to celowo, to psychodeliki: LSD, grzybki halucynki, kaktusy z meskaliną, DMT itd. Najczęściej działają one poprzez wiązanie się z receptorami serotoniny. W zależności od dawki, doznania mogą mieć formę lekkiego zniekształcenia zmysłów albo pełnego, transcendentalnego doświadczenia z „innymi wymiarami” i nienależącymi do tego świata istotami.

Inne narkotyki również potrafią powodować halucynacje. Amfetamina, kokaina czy MDMA także mogą sprawić, że ludzie zaczną widzieć i słyszeć rzeczy, których nie ma. O ile w przypadku psychodelików wywoływanie halucynacji jest typowym, oczekiwanym efektem, o tyle przy stymulantach częściej przypomina to epizod psychotyczny.

Jedzenie

Niektóre rodzaje żywności mogą wywoływać halucynacje, nawet jeśli nie zawierają klasycznych substancji psychodelicznych.

Najbardziej znanym przykładem jest prawdopodobnie muchomor czerwony, czyli Amanita muscaria. Wiele osób zakłada, że zawiera on psychoaktywny alkaloid podobny do psylocybiny, ale tak nie jest. Trująca skórka muchomora czerwonego zawiera agonistów receptorów GABAA, którzy wywołują delirium, w praktyce poprzez lekkie zatrucie organizmu – i to właśnie ono prowadzi do halucynacji.

Zestaw do uprawy Fresh Mushrooms „McKennaii”

(3085)

(3085)

Zestaw do uprawy Fresh Mushrooms „McKennaii”

Zobacz produkt

Różne rodzaje halucynacji

Halucynacje wpływają na zmysły. Często oddziałują jednocześnie na kilka z nich (co może prowadzić do zjawiska synestezji). Poniżej znajduje się lista różnych sposobów, w jakie mogą zostać zaburzone poszczególne zmysły.

Halucynacje słuchowe (słyszenie rzeczy, których nie ma)

W dużym skrócie, halucynacje słuchowe to sytuacja, w której ktoś słyszy dźwięki sprawiające wrażenie bardzo realnych, mimo że w rzeczywistości wcale ich nie ma. Mogą to być na przykład gwizdy, syczenie, buczenie, a nawet głosy zmarłych osób.

Podczas halucynacji słuchowej możesz słyszeć pojedynczy dźwięk lub całą ich mieszankę. Bywa wtedy trudno odróżnić, co jest wytworem wyobraźni, a co własnymi myślami.

Halucynacje słuchowe często występują u osób ze schizofrenią. Mogą pojawić się także przy innych zaburzeniach, takich jak demencja czy choroba afektywna dwubiegunowa.

Doświadczać ich mogą również osoby w żałobie po śmierci bliskiej osoby. Część z nich z czasem uczy się funkcjonować z codziennymi głosami i dźwiękami, inni natomiast odczuwają je jako skrajnie obciążające i szukają pomocy medycznej, by złagodzić objawy.

Halucynacje wzrokowe (widzenie kształtów i przedmiotów)

Prawdopodobnie najczęściej występującym – i z pewnością najlepiej rozpoznawalnym – rodzajem halucynacji są halucynacje wzrokowe, pojawiające się wtedy, gdy widzimy rzeczy, których w rzeczywistości nie ma.

To właśnie z tym typem halucynacji najczęściej kojarzy się działanie psychodelików, takich jak LSD, grzybki halucynki, LSA czy meskalina, choć mogą one pojawić się także po zażyciu i/lub łączeniu niektórych leków. Doświadczać ich mogą również osoby nadużywające alkoholu.

Wśród psychonautów tak zwane „wizuale” są zwykle szczególnie pożądane, bo najlepiej oddają popkulturowy urok substancji psychodelicznych. Warto jednak pamiętać, że w zależności od okoliczności i przyczyny, obrazy te mogą być zarówno fascynujące, jak i bardzo niepokojące.

Ten rodzaj halucynacji może występować także u osób z otępieniem z ciałami Lewy’ego oraz u części osób cierpiących na migreny. W kontekście starzenia się społeczeństwa często wspomina się o zespole Charlesa Bonneta – to zjawisko, w którym osoby z poważnym ubytkiem wzroku zaczynają doświadczać halucynacji wzrokowych; dotyczy ono głównie ludzi starszych.

Do innych przyczyn halucynacji wzrokowych zalicza się m.in. brak snu, przebywanie w słabo oświetlonych miejscach oraz odstawienie niektórych substancji, na przykład metamfetaminy. Ludzie opisują wtedy widzenie cieni, smug, insektów, a także zwierząt, twarzy i wielu innych, przypadkowych obiektów.

Halucynacje dotykowe (uczucie pełzania po skórze)

Halucynacje dotykowe polegają na odczuwaniu bodźców na ciele lub skórze, choć w rzeczywistości niczego tam nie ma. W skrajnych przypadkach doznania te bywają tak silne, że cierpiące na nie osoby drapią skórę do krwi, zostawiając strupy i blizny.

Najczęściej w przebiegu halucynacji dotykowych pojawia się wrażenie pełzających po skórze owadów lub węży. W zdecydowanej większości przypadków tego typu doświadczenia są skutkiem nadużywania substancji, takich jak alkohol, metamfetamina czy kokaina.

Halucynacje węchowe (nietypowe zapachy)

Halucynacje węchowe, określane też jako fantosmia, to sytuacja, w której ktoś wyczuwa zapach, mimo że w rzeczywistości nie ma jego źródła. Jest to jeden z rzadszych rodzajów halucynacji.

Od guzów mózgu po padaczkę – halucynacje węchowe często są skutkiem uszkodzeń neurologicznych w obrębie układu węchowego. W rzadszych przypadkach mogą być wywołane także przez zaburzenia psychiczne.

Takie wyobrażone zapachy zazwyczaj są bardzo nieprzyjemne. Osoby ich doświadczające mogą czuć woń wymiocin, kału, dymu, a nawet gnijącego mięsa. Zdarza się jednak, że ktoś doświadcza także przyjemnych, kwiatowych aromatów.

Halucynacje smakowe (metaliczny posmak)

Halucynacje smakowe, również należące do rzadkości, sprawiają, że osoba odczuwa smak rzeczy, których wcale nie zjadła – na przykład trucizny czy metalu.

Dość często halucynacje smakowe są sygnałem, że dana osoba zmaga się z jakimś problemem zdrowotnym albo doświadcza skutków ubocznych przyjmowanych leków. Tego typu zaburzenia są szczególnie częste u osób z niektórymi postaciami padaczki ogniskowej.

Halucynacje proprioceptywne (uczucie latania lub unoszenia się)

Halucynacje proprioceptywne, nazywane też halucynacjami postawy, sprawiają, że człowiek ma wrażenie unoszenia się, latania lub opuszczenia ciała. Innymi słowy, osoba czuje, jakby jakaś jej część znajdowała się w innym miejscu niż jej fizyczne ciało.

Najczęściej halucynacje proprioceptywne pojawiają się tuż przed zaśnięciem lub zaraz po przebudzeniu, kiedy dana osoba wciąż leży w łóżku. Zdarzają się jednak także relacje wiążące tego typu doznania z działaniem środków znieczulających oraz różnymi sytuacjami szpitalnymi.

Użytkownicy psychodelików często celowo dążą do przeżycia halucynacji proprioceptywnych, ponieważ są one częścią charakterystycznych, transcendentnych doznań po substancjach takich jak DMT, LSD czy grzybki halucynki. Zazwyczaj potrzeba do tego wysokiej dawki, choć decydujące znaczenie ma tutaj rodzaj przyjętej substancji.

Czy halucynacje same ustępują?

To zależy. Jeśli halucynacje są wywołane przez substancje psychoaktywne, zazwyczaj ustępują. Niektórzy donoszą jednak o nawracających wizjach po regularnym używaniu LSD. Wciąż nie zostało to jednoznacznie potwierdzone i jest ekstremalnie rzadkie. Zdarza się również, że zażywanie narkotyków wyzwala epizod psychozy, który może przejść w schizofrenię. To także rzadkie zjawisko, ale warto mieć je na uwadze.

Podobnie jak w przypadku narkotyków, gdy halucynacje wywołują określone pokarmy, powinny zniknąć po ich usunięciu z organizmu. W praktyce przypomina to zatrucie pokarmowe, więc można się spodziewać podobnego przebiegu. Czas działania może się jednak wydłużyć — na przykład efekty datury mogą utrzymywać się nawet do 48 godzin, a skutki uboczne (suchość w ustach, zamazane widzenie) nawet przez tydzień.

Jeśli halucynacje są skutkiem choroby somatycznej lub infekcji, zwykle ustępują wraz z jej wyleczeniem. Gdy jednak wynikają z zaburzeń psychicznych lub chorób neurologicznych, takich jak choroba Parkinsona, demencja czy szumy uszne, mogą mieć charakter przewlekły.

Przy odpowiednim leczeniu medycznym często da się je złagodzić, a czasem całkowicie zatrzymać. Wszystko zależy od konkretnego przypadku.

Jak zatrzymać lub oswoić halucynacje

Jeśli sięgnąłeś po substancje właśnie po to, by doświadczyć halucynacji, najpewniej chcesz się w nie w pełni zanurzyć. Wszystko, co pobudza zmysły – muzyka, masaż czy prysznic – może wzbogacić doświadczenie. Gdy wizualne efekty są już mocne, a ty chcesz wejść na jeszcze wyższy poziom, wypróbuj te odjazdowe okulary, które zabiorą cię prosto w kosmos.

Odjazdowe okulary

(280)

(280)

Odjazdowe okulary

Zobacz produkt

Czasami trip potrafi jednak przytłoczyć i pojawia się potrzeba lekkiego „zejścia na ziemię”. Można to zrobić na wiele sposobów. Świeże powietrze, ruch i woda to świetny początek. Przebywanie w otwartej, nieograniczającej przestrzeni często doskonale pomaga zmniejszyć nacisk intensywnego tripu. Jeśli to nie wystarczy, sięgnij po kapsułki Trip Stopper 3000, które mogą dać ci dodatkowe wsparcie.

Trip Stopper 3000

(524)

(524)

Trip Stopper 3000

Zobacz produkt

Ważne jest, by pamiętać, że halucynacje to potężne zjawisko i nie należy z nim walczyć. To niemal pewna droga do złego tripu. Możesz oczywiście zauważyć, że jest „za mocno”, ale nie stawiaj oporu. Co ciekawe, właśnie zaakceptowanie tripu często najbardziej pomaga się rozluźnić. Skup swoje zmysły na chwili obecnej – to zwykle uspokaja umysł. W końcu to właśnie umysł przeżywa zły trip.

Jaka jest różnica między halucynacjami a urojeniami?

Jak już wspomniano, halucynacje i urojenia to nie to samo. Weźmy na przykład schizofrenię. Głosy mówiące komuś, że jest Jezusem, są halucynacją, natomiast utrwalone przekonanie, że rzeczywiście jest Jezusem, to urojenie. Jedno może występować całkowicie niezależnie od drugiego.

Można to sobie wyobrazić także w kontekście narkotyków. Jeśli masz tripa i widzisz twarze na całym suficie, to doświadczasz halucynacji. Jeśli jednak wierzysz, że te twarze naprawdę tam są, mamy do czynienia z urojeniem.

Czy halucynacje są niebezpieczne?

Halucynacje potrafią być niebezpieczne. Najbardziej oczywistym zagrożeniem jest zamieszanie zmysłów. Jeśli na przykład jesteś mocno na haju i próbujesz prowadzić samochód, ryzyko jest oczywiste i bardzo poważne. Sama halucynacja jako zjawisko nie jest jednak z definicji groźna.

Jeśli nie zażywałeś żadnych substancji, pojawienie się halucynacji to wyraźny sygnał, że coś jest nie w porządku, nawet jeśli one same bezpośrednio ci nie zagrażają. Mogą być jednak skrajnie niepokojące, zwłaszcza dla osób, które nie rozumieją, dlaczego w ogóle ich doświadczają.

Szczególnie groźne bywają urojenia, które w niektórych stanach mogą towarzyszyć halucynacjom. Czasem są zupełnie nieszkodliwe, ale potrafią też popchnąć ludzi do zachowań, na jakie w innych okolicznościach nigdy by się nie zdecydowali.

Steven Voser

Steven Voser jest niezależnym dziennikarzem specjalizującym się w tematyce konopi. Od ponad 6 lat pisze o wszystkim, co związane z weedem – od uprawy, przez sposoby konsumpcji, aż po dynamicznie rozwijającą się branżę i niejednoznaczne regulacje prawne, które ją otaczają.

Przeczytaj pełną biografię